Kiến trúc thích ứng thiên tai, từ điểm hẹn học thuật – thực hành tới động lực chính sách

18/05/2026 bởi Viện Kiến trúc

Hơn 30 tham luận, 6 phiên chuyên đề và một thông điệp xuyên suốt: đã đến lúc Việt Nam chuyển từ “đối đầu” sang “sống chung” với thiên tai bằng tư duy quy hoạch – kiến trúc thích ứng chủ động.

Đà Nẵng – Trong bối cảnh năm 2025 vừa khép lại với chuỗi thiên tai cực đoan tại miền Trung, Tây Nguyên và miền núi phía Bắc gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp với UBND TP Đà nẵng , với sự thực hiện trực tiếp của Hội Kiến trúc sư Đà Nẵng và Kienviet.net, đã tổ chức Hội thảo Khoa học “Kiến trúc thích ứng & Phòng chống thiên tai: Giải pháp từ Quy hoạch đến Thiết kế công trình”. Đây là một trong những diễn đàn học thuật quy mô nhất trong lĩnh vực này được tổ chức tại Việt Nam những năm gần đây, mang ý nghĩa khoa học sâu sắc và giá trị thực tiễn rõ rệt cho công cuộc phòng chống thiên tai dài hạn của đất nước.

Hội thảo Đà Nẵng 2026 được tổ chức trong sự gắn kết chặt chẽ với hệ thống chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển bền vững và phòng chống thiên tai. Hội thảo bám sát tinh thần các Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Đặc biệt, hội thảo gắn với Quyết định số 213-QĐ/TW (2025) của Ban Bí thư về tăng cường công tác phòng chống thiên tai và Quyết định số 26-QĐ/TW (2026) của Bộ Chính trị về thích ứng biến đổi khí hậu, cùng các nghị quyết, quyết định của Quốc hội và Chính phủ về phòng chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu.

TS. Lê Quang Nam, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Đà Nẵng phát biểu tại hội thảo

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Lê Quang Nam nhấn mạnh: trong những năm gần đây, tình trạng thiên tai diễn biến ngày càng khốc liệt, khó lường với nhiều hình thái cực đoan khác nhau giữa các vùng miền. Khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ thường xuyên xảy ra bão, ngập lụt, sạt lở; trong khi Nam Bộ đối mặt với hạn hán, sụt lún do biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Những tác động này kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với an sinh xã hội, phát triển kinh tế và an ninh lương thực. Nhiều nguyên lý và giải pháp phòng chống thiên tai từng được nghiên cứu, áp dụng trong giai đoạn trước hiện đã bộc lộ hạn chế trước các kịch bản khí hậu mới.

Một diễn đàn ra đời “đúng lúc”

Hội thảo diễn ra đúng vào thời điểm cộng đồng kiến trúc sư và nhà khoa học Việt Nam đang chia sẻ một mối lo chung: các giải pháp truyền thống dựa trên đê bao, tường chắn, kênh bê tông đã không còn theo kịp tốc độ biến đổi của thiên nhiên. Năm 2024, siêu bão Yagi đã làm hư hại gần 263.000 căn nhà trên cả nước. Năm 2025, lũ vượt lịch sử trên sông Cầu ảnh hưởng tới gần 200.000 ngôi nhà tại Thái Nguyên; trận lũ lịch sử ở miền Nam Trung Bộ buộc Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phải tổ chức Cầu truyền hình đặc biệt “Vượt qua lũ dữ” để kết nối nguồn lực cứu trợ trên cả nước.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của một hội thảo khoa học chuyên sâu, quy tụ các nhà nghiên cứu, kiến trúc sư hành nghề, chuyên gia chính sách và đại diện chính quyền địa phương, mang một ý nghĩa đặc biệt. Hội thảo không chỉ là dịp để các bên trình bày kết quả nghiên cứu, mà thực sự là nơi định hình một “ngôn ngữ chung” cho lĩnh vực kiến trúc thích ứng tại Việt Nam – điều mà trước đây vẫn còn phân tán giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Hội thảo là một diễn đàn quy tụ nhiều chuyên gia nghiên cứu & KTS thực hành tại Việt Nam

Ý nghĩa học thuật: định hình một mô hình mới

Điều làm nên giá trị học thuật cốt lõi của hội thảo nằm ở sự đồng thuận hiếm có giữa các tác giả về một chuyển dịch tư duy mang tính nền tảng. Từ tham luận tổng quan của KTS Phan Đăng Sơn, đến nghiên cứu chuyên sâu của TS Nguyễn Tất Thắng (Viện Kiến trúc Quốc gia), bài về Sponge City của TS Hoàng Đức Anh Vũ (ĐH Kiến trúc Đà Nẵng), hay phân tích phê phán của nhóm Think Playgrounds – tất cả đều cùng đặt vấn đề: tư duy “phòng thủ tĩnh” dựa vào hạ tầng cứng đã tạo ra một nghịch lý nguy hiểm – nó nuôi dưỡng “tâm lý an toàn giả tạo” và làm cho các đô thị càng trở nên dễ tổn thương khi hệ thống bị vượt vỡ.

Thay cho mô hình cũ, hội thảo đã giới thiệu và làm rõ một mô hình mới dựa trên ba trụ cột: linh hoạt (flexibility), bền bỉ (resilience), và cộng sinh (symbiosis). Đây không còn là những khái niệm trừu tượng mà được cụ thể hóa qua hàng loạt mô hình kỹ thuật khả thi.

• Sponge City và “làng bọt biển”: không chỉ là vay mượn mô hình Trung Quốc, mà là sự đánh thức tri thức bản địa Việt Nam vốn đã chứa đựng triết lý “thích ứng chủ động” qua hệ thống ao hồ liên hoàn, vườn nhà đa tầng, lối tránh tụ thủy của làng xã truyền thống.
• Kiến trúc lưỡng cư và nhà lắp ghép xanh: những giải pháp công trình có khả năng vận hành ở nhiều trạng thái khác nhau (khô/lũ, bình thường/khẩn cấp), được chứng minh khả thi về cả kỹ thuật lẫn kinh tế.
• Khung tích hợp tri thức bản địa và khoa học hiện đại: mô hình ba cấp Macro – Meso – Micro cho điểm dân cư miền núi (bản Keo Cơn) là một đóng góp phương pháp luận có thể nhân rộng.

Một điểm đặc biệt của hội thảo là sự xuất hiện của những góc nhìn ít được đề cập trước đây trong các diễn đàn kiến trúc: nội thất thích ứng ngập lụt (TS.KTS. Lê Đức Viên), “phần còn lại của mật độ xây dựng” như một chỉ tiêu sinh thái mới (giảng viên Võ Trọng Nghĩa), hay vai trò của không gian công cộng quy mô nhỏ như “vùng đệm” sinh thái – xã hội (Think Playgrounds). Những hướng tiếp cận này mở rộng đáng kể phạm vi của khái niệm “kiến trúc thích ứng” – không chỉ dừng ở công trình mà bao trùm cả vi mô (nội thất) lẫn vĩ mô (cộng đồng và thể chế).

Ý nghĩa thực tiễn: nối kết giữa nghiên cứu & thực hành

Khác với nhiều hội thảo học thuật chỉ dừng ở phạm vi nghiên cứu, Hội thảo Đà Nẵng 2026 được tổ chức với một định hướng rõ ràng: cung cấp cơ sở khoa học gợi mở cho các KTS cũng như thúc đẩy cộng đồng hành nghề tham gia vào công cuộc triển khai phòng chống bão lũ thiên tai cả nước. Điều này tạo ra một sự nối kết hiếm có giữa diễn đàn học thuật và cộng đồng thực hành kiến trúc.

Các tham luận đã cùng hướng tới mục tiêu cụ thể: phân vùng thiết kế theo sinh thái (vùng lũ quét miền núi, vùng ngập sâu đồng bằng, vùng ven biển bão – triều cường), với bộ thiết kế chuẩn hóa riêng; kết cấu vượt mực lũ lịch sử với tiêu chuẩn quốc tế (ASCE 7-16, FM Standard); tích hợp hệ thống sinh tồn (nước, điện, vệ sinh, viễn thông); đa năng hóa công năng để công trình vừa phục vụ cộng đồng trong điều kiện bình thường, vừa chuyển đổi nhanh thành điểm sơ tán khi có thiên tai.

Đại diện của SOM trình bày tại hội thảo

Sự xuất hiện của các tham luận từ khu vực doanh nghiệp – như XMArchitect với “nhà lắp ghép xanh”, CTA với “kiến trúc lưỡng cư”, DINCO với giải pháp công trình công nghiệp, Nhà Chống Lũ với phương pháp co-design, Think Playgrounds với không gian công cộng cộng đồng – cho thấy lĩnh vực kiến trúc thích ứng đã vượt khỏi phạm vi viện – trường để trở thành một thị trường thực sự với các giải pháp đã được thử nghiệm và có khả năng nhân rộng. Đây là tín hiệu quan trọng để xã hội hóa nguồn lực, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước trong công tác phòng chống thiên tai.

Mô hình nhà nổi lắp ghép từ mô đun gỗ và rác nhựa tái chế tại Xóm Phao, Bãi Giữa, Hà Nội -Ths. KTS Nguyễn Xuân Mẫn – XMArchitect

Năm kết quả nổi bật đã đạt được

1. Hình thành “ngôn ngữ chung” cho lĩnh vực kiến trúc thích ứng

Trước hội thảo, các thuật ngữ như Sponge City, Nature-based Solutions, hạ tầng xanh – lam, hạ tầng mềm, kiến trúc lưỡng cư, làng bọt biển… được sử dụng phân tán và đôi khi không nhất quán giữa các nhóm nghiên cứu. Qua 6 phiên chuyên đề và 30+ tham luận, hội thảo đã giúp định hình một bộ khái niệm – công cụ chung, làm nền cho việc xây dựng tiêu chuẩn, đào tạo và đối thoại chính sách trong những năm tới.

2. Đề xuất khung tích hợp đa quy mô

Một trong những đóng góp phương pháp luận quan trọng nhất là khung tiếp cận đa quy mô: từ vùng – đô thị – khu dân cư – công trình – nội thất. Khung này được cụ thể hóa qua các mô hình thực tế: tích hợp Sponge City vào quy hoạch Đà Nẵng; mô hình 5R cho Hội An; khung Macro – Meso – Micro cho bản Keo Cơn; hành lang sinh thái cho sông Cu Đê; mạng lưới “túi nước” cho hạ lưu sông Hương. Mỗi mô hình đều có thể trở thành ví dụ tham chiếu cho các đô thị tương tự.

3. Đề xuất các tiêu chí quy chuẩn mới

Hội thảo đề xuất một số kiến nghị cụ thể về thể chế đáng chú ý: bổ sung chỉ tiêu “phần còn lại của mật độ xây dựng” và “tỷ lệ bề mặt thấm” vào QCVN 01:2021/BXD; cập nhật phương pháp xác định cao độ nền theo kịch bản biến đổi khí hậu (thay vì chỉ dựa vào số liệu thủy văn lịch sử); nâng tải trọng gió thiết kế cho công trình quan trọng theo hệ tiêu chuẩn quốc tế. Đây là những đề xuất có thể trở thành cơ sở cho việc sửa đổi quy chuẩn trong thời gian tới.

4. Chứng minh tính khả thi của các mô hình thực hành

Khác với nhiều diễn đàn dừng ở mức lý thuyết, hội thảo có sự xuất hiện đáng kể của các báo cáo thực nghiệm: kết quả thử nghiệm hệ phao nổi HDPE và mô-đun lắp ghép trên thực địa; mô phỏng GIS chi tiết cho Hội An theo kịch bản RCP4.5; nghiên cứu hành động hơn 5 năm tại Công viên Rừng Chương Dương – Phúc Tân với bằng chứng phục hồi sau siêu bão Yagi và Bualoi; mô phỏng dựa trên tác tử (ABS) đánh giá hành vi tránh nắng tại quảng trường Đà Nẵng. Những dữ liệu này tạo cơ sở thực chứng cho các kiến nghị chính sách.

5. Khẳng định vai trò trung tâm của cộng đồng

Một thay đổi mang tính chất lượng so với các diễn đàn trước đây là sự nhấn mạnh nhất quán vào vai trò chủ thể của cộng đồng. Từ phương pháp co-design của Nhà Chống Lũ, mô hình “làng tự cung tự cấp” của xã Tịnh Khê, đến không gian công cộng đồng kiến tạo của Think Playgrounds – tất cả đều cho thấy người dân không phải là đối tượng bị động cần được bảo vệ, mà là nguồn lực tri thức và năng lực thực hành thiết yếu để xây dựng khả năng chống chịu lâu dài cho đô thị và nông thôn Việt Nam.

Đại diện của Arup trình bày tại hội thảo

Sức lan tỏa và bước tiếp theo

Hội thảo để lại một số hướng nghiên cứu quan trọng: bộ chỉ số chống chịu công trình phù hợp với Việt Nam (liên thông với Building Resilience Index của VGBC/IFC); phương pháp đánh giá rủi ro tích hợp dữ liệu vật lý và xã hội; cơ chế tài chính sáng tạo cho việc nhân rộng các mô hình thích ứng, đặc biệt hướng tới nhóm dân cư có thu nhập trung bình.

TS. KTS. Phan Đăng Sơn (Chủ tịch Hội KTSVN) phát biểu bế mạc hội thảo.

Hội thảo Khoa học “Kiến trúc thích ứng & Phòng chống thiên tai: Giải pháp từ Quy hoạch đến Thiết kế công trình” đã được tổ chức thành công với sự đồng hành quý báu của các đơn vị tài trợ, đối tác chuyên môn và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kiến trúc – xây dựng – công nghệ.

Các nhà tài trợ đồng hành cùng chương trình gồm: Công Ty Cổ phần Tập Đoàn Mặt Trời – Sun Group, Công Ty TNHH LIXIL Việt Nam, Công Ty TNHH Khóa Huy Hoàng, Công ty Cổ phần Kiến tạo tổng hợp S.CONS, Công ty CP Viglacera Tiên Sơn và Công ty TNHH Bê tông Trang trí.

Nhà tài trợ kim cương Inax và Sun Group

Nhà tài trợ vàng – Công ty CP Viglacera Tiên Sơn

Nhà tài trợ bạc – Công Ty TNHH Khóa Huy Hoàng

Nhà tài trợ đồng – Công ty Cổ phần Kiến tạo tổng hợp S.CONS và Công ty TNHH Bê tông Trang trí

Ban Tổ chức xin trân trọng ghi nhận và cảm ơn sự hỗ trợ thiết thực của các đơn vị đã góp phần tạo nên một diễn đàn học thuật quy mô, đa chiều và giàu giá trị thực tiễn, đóng góp tích cực cho cộng đồng kiến trúc – quy hoạch Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng phức tạp. Sự chung tay của các doanh nghiệp, tổ chức và chuyên gia không chỉ góp phần thúc đẩy các sáng kiến thích ứng bền vững, mà còn mở ra những kết nối quan trọng giữa nghiên cứu, thực hành và chính sách trong tương lai.

Trong dòng chảy chung của Nghị quyết 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển đô thị bền vững và Kết luận số 26-KL/TW (24/4/2026) của Bộ Chính trị về thích ứng với biến đổi khí hậu, Hội thảo Khoa học Đà Nẵng 2026 đã đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học, gợi ý chính sách và mô hình thực hành cụ thể. Đây là một bước tiến đáng kể trên hành trình mà cộng đồng kiến trúc – quy hoạch Việt Nam phải đi cùng đất nước trong những thập kỷ tới: từ chống chịu thụ động sang chủ động thích ứng, từ phòng thủ riêng lẻ sang cộng sinh tổng thể, từ giải pháp kỹ thuật đơn lẻ sang hệ sinh thái giải pháp tích hợp – nơi khoa học, tri thức bản địa, công nghệ và sức mạnh cộng đồng cùng hội tụ.

Theo Kienviet.net