Đề tài khoa học “ Khảo sát, đánh giá quỹ kiến trúc thời kỳ 1945 – 1986”

22/04/2021 bởi adm@adm

Giai đoạn từ 1945 – 1986 là quãng thời gian dài đánh dấu các mốc lịch sử quan trọng của dân tộc. Đó là quá trình từ chiến tranh đến phát triển đất nước trong hòa bình. Tất cả thể hiện trong kiến trúc, từ nền kiến trúc có tính lệ thuộc sang nền kiến trúc tiên tiến hiện đại, dần thể hiện bản sắc của dân tộc. Tuy vậy vẫn chưa có sự nghiên cứu toàn diện cũng như phân loại và đánh giá tổng hợp các hình thái kiến trúc trong thời kỳ này.

Do đó, cần có sự phân loại, đánh giá các hình thái kiến trúc để xây dựng các cơ sở khoa học tạo tiền đề phục vụ công tác nghiên cứu lập quy chế quản lý, cải tạo và phát huy giá trị quỹ kiến trúc thời kỳ 1945 – 1986

Đó là sự cần thiết và ý nghĩa thực tiễn của đề tài “ Khảo sát, đánh giá quỹ kiến trúc thời kỳ 1945 – 1986” theo đặt hàng của Hội Kiến trúc sư Việt Nam. Đề tài đã được nghiệm thu tháng 6/2014

Đại học sư phạm Hà Nôi

Hơn nửa thế kỷ qua kiến trúc Việt Nam phát triển trong những điều kiện khó khăn nên ít có những tác phẩm tiêu biểu cho thời đại. Chúng ta đã dành hơn một nửa chặng đường cho cuộc chiến đấu chống ngoại xâm. Và hậu quả là đất nước rơi vào sự nghèo đói, bình quân thu nhập đầu người vào loại thấp nhất thế giới. Trong những hoàn cảnh, điều kiện khó khăn như vậy thì những gì nền kiến trúc của chúng ta đang có hôm nay nên được xem là thành tựu ban đầu đáng kích lệ và cần được kế thừa, phát huy.

Lịch sử luôn luôn là một tiến trình liên tục có thể thăng trầm thay đổi. Lịch sử kiến trúc- xây dựng cũng thăng trầm theo vận mệnh đất nước. Thời kỳ 1945- 1986 Việt Nam trải qua muôn ngàn biến động nghiệt ngã với những quyết định và cuối cùng đã đạt được mục đích tối cao: độc lập toàn vẹn lãnh thổ.

Kiến trúc- xây dựng Việt Nam cũng rất chật vật, gian nan song cũng đã đánh dấu được những mốc son lịch sử và đạt được những thành tựu có tính chiến lược đáng ghi nhận. Một số công trình xây dựng trong thời kỳ này là do các nước XHCN, cũng như một số nước phương Tây hỗ trợ thiết kế xây dựng cùng với đội ngũ kiến trúc sư trong nước được đào tạo từ nhiều nguồn đã tạo được cho nền kiến trúc Việt Nam có đặc thù. Nhiều công trình đã thể hiện được tính ưu việt của CNXH, nó vượt qua khỏi giá trị về mặt vật chất, khẳng định giá trị tinh thần: là ước mơ và sự phấn đấu, là niềm kiêu hãnh của nhiều người. Tuy nhiên qua thời gian, với những đổi thay nhanh chóng về kinh tế, xã hội nhiều công trình kiến trúc thời kỳ này đã bộc lộ không ít những hạn chế. Mặt khác, với những tiến bộ về khoa học kỹ thuật thì nhiều công trình xây dựng thời kỳ này đã nhanh chóng lạc hậu dẫn đến phá dỡ tùy tiện để phục vụ cho nhu cầu dân sinh.

Con người phát triển hơn, điều kiện xã hội tốt hơn, văn minh hơn, tư duy trên xuất phát điểm khác hơn …. Khi nhìn nhận lại quá khứ thường hay hạ thấp giá trị của vật chất thời kỳ cũ. Mặt khác, với kiến trúc, giá trị sử dụng là một trong những giá trị thực dụng, giá trị này hầu như luôn chóng bị lạc hậu, không thích ứng kịp với đòi hỏi của cuộc sống, phải biến đổi, thậm chí thay thế.

Các công trình này đang đứng trước sự lựa chọn và cả thách thức: được cải tạo hoàn thiện hay là phá bỏ để xây dựng mới. Việc lựa chọn giải pháp nào thường chủ yếu dựa vào yếu tố quy mô,sự xuống cấp, chất lượng công trình.., còn giá trị phi vật thể, giá trị văn hóa, giá trị tinh thần của thời đại thì được xem xét một cách nghiêm túc.

Trước những thử thách ấy, nguy cơ không còn lưu giữ được những giá trị kiến trúc có ý nghĩa lịch sử xã hội là hiện thực đã và đang diễn ra.Vì vậy nhìn nhận “quỹ” kiến trúc đất nước các thời kỳ, trong đó có thời kỳ 1945- 1986 là rất cần thiết, không chỉ trung thực khách quan với những cố gắng của thế hệ trước mà còn “định hướng ứng xử” với những thành tựu ấy, nhằm bảo tồn hay phát huy nó trong cuộc sống đương đại. Giúp các địa phương xác định được những giá trị kiến trúc đã có và tìm cách ứng xử hay bảo tồn các công trình trong danh sách quỹ kiến trúc của địa phương mình.

Thực tiễn cho thấy, phát triển xã hội luôn có những mâu thuẫn khách quan và nội tại, giữa trước mắt và lâu dài, giữa các lợi ích, giữa các lĩnh vực, các mục tiêu… Các tác động của xã hội làm phai mờ, méo mó, thậm chí hủy hoại những giá trị của quá khứ, mà thời gian không bù đắp được. Đây cũng là trách nhiệm của xã hội, của thế hệ hôm nay.